Skoki rozwojowe: kalendarz i kalkulator

Polskie kalendarze skoków często się rozjeżdżają: ten sam skok bywa opisany jako 33., 35. albo 37. tydzień. Zwykle chodzi o różne punkty tego samego okresu.

• Początek fazy marudnej. Autorzy podają tydzień, od którego mogą pojawić się pierwsze oznaki skoku. Dla 4. skoku to 14. tydzień.
• Tydzień skoku. Popularne kalendarze podają tydzień, w którym faza marudna zwykle się kończy i zaczynają się nowe umiejętności. Dla 4. skoku to 19. tydzień.
• Punkt odniesienia. Część serwisów liczy tygodnie od daty urodzenia, a autorzy od przewidywanego terminu porodu. U dziecka urodzonego przed terminem albo po nim daje to inne daty.

Kalkulator pokazuje cały przedział: od początku fazy marudnej do końca okna, w którym według autorów się ona zaczyna. Tygodnie są przybliżone i u każdego dziecka mogą wypaść inaczej.

Od terminu porodu, nie od urodzenia

Autorzy liczą skoki od przewidywanego terminu porodu. Uzasadniają to tym, że rozwój mózgu postępuje od poczęcia w podobnym tempie, niezależnie od dnia narodzin. U dziecka urodzonego w terminie wynik jest prawie taki sam jak wiek kalendarzowy.

Wcześniak i dziecko urodzone po terminie

Dziecko urodzone 3 tygodnie przed terminem jest w 5. tygodniu od terminu, gdy ma 8 tygodni życia, więc skoki wypadają później względem daty urodzenia. Dziecko urodzone 2 tygodnie po terminie osiąga 8. tydzień od terminu już w 6. tygodniu życia.

Podobną korektę stosuje się przy siatkach centylowych jako wiek skorygowany. Rozwój dziecka urodzonego przed terminem ocenia lekarz; kalendarz skoków jest tylko orientacyjną ciekawostką.

Tydzień to siedem dni

Pierwszy tydzień to dzień terminu i sześć kolejnych dni. Przedział skoku obejmuje pełne tygodnie z kalendarza.

Dane zostają u Ciebie

Wpisany termin zapisujemy tylko w tej przeglądarce, żeby wynik był widoczny po powrocie. Nie wysyłamy go nigdzie.

Autorami koncepcji są Hetty van de Rijt i Frans X. Plooij. Zaczęli od obserwacji szympansów w Parku Narodowym Gombe w Tanzanii na początku lat 70., gdzie opisali okresy regresji w relacjach matek z młodymi. Tę samą metodę obserwacji przenieśli potem na niemowlęta.

Książka ukazała się w 1992 r. po niderlandzku jako Oei, ik groei!, a od 2003 r. po angielsku jako The Wonder Weeks. W Polsce koncepcja funkcjonuje jako „skoki rozwojowe”, a tytuł bywa tłumaczony opisowo jako „cudowne tygodnie”.

Autorzy opisują 10 skoków: 7 w pierwszym roku życia i 3 w drugim. Każdemu nadali nazwę „świata”, czyli nowego sposobu postrzegania, który według nich dziecko odkrywa: od świat wrażeń po świat systemów.

Faza marudna

Pierwsza część skoku to w modelu autorów okres większej marudności. Opisują go skrótem „3 C” od angielskich słów crying, clinginess i crankiness, czyli płacz, przywieranie i rozdrażnienie. W polskich kalendarzach oznacza się go zwykle chmurką albo burzą. Dodatkowe oznaki, na przykład gorszy sen, mniejszy apetyt czy nieśmiałość, według autorów różnią się między skokami i między dziećmi.

Faza umiejętności

Pod koniec fazy marudnej albo tuż po niej zaczyna się według autorów faza umiejętności, w kalendarzach oznaczana słoneczkiem. Dziecko zaczyna zauważać i wykorzystywać to, czego wcześniej nie dostrzegało. Autorzy podkreślają, że każde dziecko samo wybiera, które umiejętności z danego skoku rozwija najpierw.

Spokojny okres

Między fazą umiejętności a kolejnym skokiem autorzy wyróżniają spokojniejsze tygodnie. W polskich tekstach nazywa się je czasem słonecznymi tygodniami.

Koncepcja ma ograniczone i sporne potwierdzenie w badaniach. Pierwsze prace autorów z lat 1992 i 1993 ukazały się w recenzowanych czasopismach, ale objęły 15 par matka–dziecko i opierały się głównie na relacjach matek.

Niezależna próba powtórzenia badań na Uniwersytecie w Groningen (de Weerth i van Geert, 1998) objęła cztery niemowlęta i pomiary kortyzolu. Nie znalazła wzrostu marudności ani kortyzolu w tygodniach skoków; autorka dopuściła później, że przyczyną mogła być zbyt mała próba. Badania z Katalonii (Sadurní i Rostan, 2002; Sadurní, Pérez Burriel i Plooij, 2010) na 18 niemowlętach opisały okresy regresji częściowo zgodne z książką; w drugiej z tych prac współautorem jest Plooij.

W badaniu de Weerth, van Geerta i Hoijtinka (1999) zachowanie tych samych niemowląt, czyli płacz, marudzenie i uśmiech, wyraźnie zmieniało się z tygodnia na tydzień, ale nie układało się w jeden wspólny dla wszystkich dzieci kalendarz okresów.

Między autorami koncepcji a autorami replikacji toczył się też spór o metodę badań. Z ogólniejszą obserwacją zgadzają się także krytycy: rozwój niemowląt bywa nierówny, a okresy większej marudności często towarzyszą pojawianiu się nowych umiejętności. Słabo potwierdzone są dokładne tygodnie, liczba skoków i podział na „światy”, które są konstrukcją teoretyczną autorów, a nie kategoriami z podręczników rozwoju dziecka.